Kredili İşlemde Zeyilname Zinciri ve Kredi Karar Defteri

Hazırlanmasında görev aldığım bu ek heyet raporu, sitedeki VİOP ağırlıklı dosyalardan farklı bir alana, kredili menkul kıymet işlemlerine aitti. Davacı bir aracı kurum, davalı pay piyasasında kredili işlem yapan bir yatırımcıydı. Hikâyenin iskeleti tanıdık: tek bir pay senedinde yoğunlaşmış kredili pozisyon, hissenin üst üste taban fiyattan kapanması, teminat tamamlama çağrısı, hesabın kat edilmesi ve 900 bin TL'yi aşan borç bakiyesi için takip. Kök raporda takibin hesapla uyumlu ve itirazın haksız olduğu kanaatine varılmıştı; mahkeme, davalının itirazları üzerine dosyayı ek rapor için aynı heyete gönderdi. Bu yazının konusu, o itirazların götürdüğü iki denetim noktası.

Beş Adımda Dört Katına Çıkan Limit

İlk itiraz zeyilnamelere yönelikti: davalı, kredi limitini artıran ek sözleşmelerin usulsüz olduğunu, tutarların belirsiz bırakıldığını ileri sürüyordu. İncelemede zincir belge belge kuruldu: kredili menkul kıymet sözleşmesiyle tanınan başlangıç limiti, iki buçuk yıl içinde beş adımda dört katına çıkmıştı ve her adımın dayanağı olan zeyilnamede müşterinin imzası, artış tarihi ve damga vergisi kaydı eksiksizdi. Raporda ayrıca yaşamsal bir gözlem not edildi: kredi kullanma iradesi bulunmayan birinin, birden fazla zeyilnameyi imzalayıp kuruma göndermesi hayatın olağan akışına aykırıdır. Kayıtlar arasında, limitin son artışının müşteri tarafından telefonla ve aceleyle istendiğini gösteren bir görüşme de vardı; bu kaydın uyuşmazlıkla bağına ilişkin nitelendirme, davalının "niyet okuma" itirazıyla birlikte mahkemenin takdirine bırakıldı. Kurumun risk politikası değişikliğine dair genel bir mesaj bildirimini kusur delili sayan iddiada ise zararla bildirim arasında illiyet bağı kurulamadı.

Görünmez Omurga: Kredi Karar Defteri

İkinci denetim noktası, ek raporun asıl katkısıydı. Kredili işlem mevzuatı, kredi komitesi kararları için noter onaylı bir karar defteri tutulmasını; düzenleyici kurulun ilke kararı ise her müşteri için komitece limit belirlenmesini, bu limitin veri depolama kuruluşuna bildirilmesini ve müşterinin malvarlığı ile ödeme gücünü tevsik eden belgelerin temin edilmesini şart koşar. Dosyada bu düzenlemelerle bağdaşmayan bir uygulamaya rastlanmadı; ama madalyonun öbür yüzü de yazıldı: uyuşmazlık konusu limitlere ilişkin karar defteri kayıtları dosyada yoktu. Raporda, mahkeme gerekli görürse defterin ilgili bölümlerinin celbiyle ek bir incelemenin yapılabileceği açıkça önerildi — zira zeyilname müşterinin iradesini, karar defteri ise kurumun o limiti hangi değerlendirmeyle verdiğini gösterir; ikisi birlikte okunmadan kredili ilişkinin tam fotoğrafı çekilemez.

Ders

Kredili işlem dosyalarının dersi iki cümledir. Yatırımcı için: limit artışı bir imkân gibi görünür ama her zeyilname, taban fiyat günlerinde katlanacak borcun sözleşmesidir; tek senette yoğunlaşan kredili pozisyon, çağrı geldiğinde satılacak likit varlık da bırakmaz. Kurum için: müşterinin imzası zinciri taşır, ama düzenleyicinin aradığı karar defteri ve tevsik belgeleri kurumu taşır — yıllar sonra bir mahkeme "bu limiti neye dayanarak verdiniz" diye sorduğunda, cevabın adresi o defterdir.