Reeskont Faizinin Üç Katı ve Onayı Görünmeyen Sözleşme

Hazırlanmasında görev aldığım raporlardan ikisi, davacısı aynı aracı kurum olan iki ayrı itirazın iptali dosyasına aitti ve ikisinde de aynı sözleşme maddesi sahnedeydi: alacaklının, muacceliyetten tahsile kadar Merkez Bankası reeskont faizinin üç katı tutarında temerrüt faizi isteyebileceğini söyleyen kloz. Biri kök rapor aşamasında, diğeri mahkemenin dar bir soruyla ek rapor istediği aşamada önümüze geldi; yan yana okununca kloz hakkında bir kök raporun söyleyebileceği ile bir ek rapor hesabının gösterebileceği şeyin nasıl birbirini tamamladığı görülüyordu.

Aralık 2021'in Bakiyesi

İlk dosyanın olay örgüsü, Aralık 2021 dosyalarının artık klasikleşen kalıbındaydı. Yatırımcı, 20 Aralık akşamı itibarıyla dolar/TL'ye dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde uzun pozisyon taşıyordu; hesabındaki 250 bin TL'yi aşan teminat, kurun sert hareketinde eridi ve bakiye 370 bin TL'yi aşan bir eksiye döndü. Aracı kurum bu açığı, merkezî takas kuruluşundan celp edilen dekontların da doğruladığı üzere iki taksitte müşterisi adına ödedi; ödeme teklifleri sonuçsuz kalınca ihtar, icra takibi, itiraz ve dava birbirini izledi. Raporda rücu mekanizmasının mevzuattaki işleyişi ortaya kondu: VİOP'ta teminat hesabına ne müşteri ne kurum müdahale edebilir; açık oluştuğunda takas kuruluşuna karşı yükümlü olan kurumdur ve ödediğini müşterisinden ister. Bu yönüyle itirazın haksızlığı kanaatine varıldı.

Ne Islak İmza, Ne Elektronik Onay İzi

Dosyanın asıl öğretici yanı sözleşme klasöründeydi. Çerçeve sözleşme ve VİOP aracılık sözleşmesi dosyada vardı; ama nüshalar ne ıslak imza ne de elektronik onay kaydı taşıyordu — uzaktan müşteri edinme düzenlemelerinin aradığı türden bir onay izi, bir zaman damgası, hiçbir şey. Üstelik kurum kaşesi ve yetkili imzaları da yoktu. Başka dosyalarda alıştığımız, her formun yanına işlenmiş elektronik onay silsilesinin yanında bu çıplaklık dikkat çekiciydi. Raporda sonuç şöyle bağlandı: sözleşmeler hesap açılışına ve işlem yapılmasına engel oluşturmuyor; ancak geçerlilikleri, onay izinin yokluğu karşısında mahkemenin takdirindedir. Rücu borcu mevzuattan doğduğu için ayakta kalabilir; ama sözleşmesel faiz klozu, dayanağı olan metnin onayı ispatlanamadığında en kırılgan kalemdir.

Üç Kat Klozu ve Sekiz Günün Hesabı

Klozun kendisine gelince: talep edilen oran ve komisyonlar sözleşme hükümlerine uygundu; fakat temerrüt faizinin bu şekilde tek taraflı belirlenmesinin TBK m.24 anlamında genel işlem koşulu sayılıp yazılmamış kabul edilip edilemeyeceği her iki raporda da mahkemenin takdirine sunuldu. İkinci dosya, bu takdirin parasal anlamını somutlaştırdı. Mahkeme ek raporla, temerrüt ile takip arasındaki sekiz günlük dönemin faizini iki seçenekle hesaplatmıştı: dönemin reeskont oranıyla yaklaşık 2,7 bin TL; klozdaki üç katıyla yaklaşık 8 bin TL. Aynı anapara, aynı sekiz gün — aradaki fark yalnızca klozun kaderine bağlı. Seçenekli hesap, bilirkişinin mahkemeye karar alanını daraltmadan sunabileceği en dürüst formattır; hangi satırın hükme gireceğini genel işlem koşulu denetimi belirleyecektir.

Ders

İki dosyanın ortak dersi sözleşme yönetimine dair: faiz klozunun gücü, oranın büyüklüğünde değil, metnin onayının yıllar sonra ispatlanabilmesindedir. Onay izi olmayan bir sözleşme, en ağır klozuyla birlikte takdire açılır; ve üç katlık bir çarpan, sekiz günlük bir hesapta bile üç katlık bir fark olarak geri döner.