Gümüş Kontratında Kâr mı Zarar mı? Kapanış Fiyatının Peşinde Bir Senaryo Tablosu

Hazırlanmasında görev aldığım bu heyet raporu, dosyaya sunulan önceki raporların ardından, uyuşmazlığın düğümünü çözmek üzere istenmişti. Yatırımcı, banka kökenli bir aracı kurumdaki hesabında dolar/ons gümüş vadeli işlem sözleşmesinde 527 kontratlık uzun pozisyon taşıyordu; pozisyonlar 20 Aralık 2021 sabahı saat 11.00 sularında kapatılmış, hesap ekstresine tek satırlık bir açıklamayla 35 bin TL'yi aşan zarar yazılmıştı. Yatırımcıya göre ise hesap, doğru kur ve doğru baz fiyatla yapıldığında 100 bin TL'yi aşan kârda olmalıydı. Aynı işlemler, aynı kontratlar; iki uçta iki sonuç.

Önceki Hesabın Çatlağı

Dosyadaki önceki rapor, kâr/zararı bilinen formülle kurmuştu: (satış fiyatı − alış fiyatı) × sözleşme büyüklüğü × kontrat adedi, sonra kurla TL'ye çevrim. Formül doğruydu; yatırımcının "kur formülün içine girmeli" itirazı yerinde değildi. Sorun, formüle konulan sayılardaydı. Baz alınan alış fiyatı 22,50 dolardı; oysa kapanış Pazartesi sabahı yapılmıştı ve araya hafta sonu girdiği için baz, Cuma gününün uzlaşma fiyatı olan 22,47 dolar olmalıydı. Daha vahimi satış tarafındaydı: hesapta kullanılan 22,25 dolarlık satış fiyatının dosyada hiçbir kaynağı yoktu. Ekstrede kalem, kontrat kodu ve "kâr/zarar" ibaresi dışında açıklama içermiyordu; alış-satış detayı, işlem fişi, hiçbir şey. Tarafların itiraz etmediği bir sayının bile kaynağı sorulmalıdır — bilirkişilikte mutabakat, delilin yerini tutmaz.

Fiyat Bilinmeyince: Senaryo Tablosu

Pozisyonun gerçekte hangi fiyattan kapatıldığı dosyadan çıkarılamayınca raporda iki şey yapıldı. Önce ilke konuldu: kapanış fiyatı yerine kapanış günü uzlaşması, ağırlıklı ortalama gibi ikame fiyatlar kullanılamaz; belirleyici veri, işlemin fiilen gerçekleştiği fiyattır ve bunu dosyaya sunmak kurumun elindedir. Sonra, mahkeme farklı takdirde bulunursa diye, gün içi işlem bandının tamamı taranarak senaryo tablosu kuruldu: 22,47 dolarlık baza göre satış fiyatının her kuruşluk adımında sonuç yeniden hesaplandı. Tablo, olası sonucun 25 bin TL'ye yaklaşan zarar ile 15 bin TL'ye yaklaşan kâr arasında salındığını gösteriyordu; 22,47'de ibre sıfırdaydı. Tek bir fiyat verisinin, on binlerce liralık makası nasıl açıp kapadığı böylece görünür oldu.

Dosyanın Kenar Notları

İnceleme, uyuşmazlığın çeperinde de kayda değer bulgular bıraktı. Dosyadaki iki CD'den birinin içeriği bütünüyle dava dışı üçüncü bir kişiye aitti — evrak yönetiminde özensizliğin, kişisel veri boyutuyla birlikte düşündürücü bir örneği. Ses kayıtları dinlendi; hiçbirinde işlem emri yoktu, ki işlemlerin elektronik kanaldan girildiği savunmasıyla da tutarlıydı. Komisyon cephesinde ise örneklem üzerinden yapılan kontrol, bazı kesintilerin sözleşmedeki üst sınırın üzerinde oranlara denk geldiğini gösterdi; sayfalar dolusu işlemin elle hesaplanması hem zaman kaybı hem hata kaynağı olacağından, ekstrelerin elektronik tablo formatında tevdii hâlinde tam denetimin ek raporla yapılabileceği mahkemeye önerildi.

Ders

Türev uyuşmazlıklarının kaderi çoğu zaman tek bir sorunun cevabında saklıdır: pozisyon hangi fiyattan kapandı? Ekstreye tek satır düşen bir kalem, yıllar sonra ancak senaryolarla konuşabilir. Kurumlar için ders, işlem detayını ekstrede taşımak ve istendiğinde makinece okunabilir biçimde sunmaktır; yatırımcı için ders, ekstredeki her kalemin arkasındaki fişi o gün istemektir.