Yüz Milyon Lirayı Aşan Teminat Açığı

Hazırlanmasında görev aldığım heyet incelemeleri arasında parasal ölçeğiyle ayrı bir yerde duran bu dosya, tanıdık bir mekanizmanın sınır değerlerinde nasıl çalıştığını gösteriyordu. Davacı bir aracı kurum, davalı bireysel bir yatırımcıydı; konu yine VİOP'ta oluşan teminat açığının rücuuydu — ama bu kez açığın büyüklüğü 120 milyon TL'yi aşıyordu. Eylül 2022'nin ikinci yarısındaki hareketli günlerde vadeli işlem hesabında biriken zarar, teminatı silip hesabı derin bir eksiye taşımış; kurum, merkezî takas kuruluşuna karşı yükümlülüğü müşterisi adına yerine getirmiş ve temerrüt faizleriyle birlikte 117 milyon TL'yi aşan tutar için alacak davası açmıştı.

Savunmanın Üç Katmanı

Bu ölçekte bir dosyada savunmanın sıradan olması beklenemezdi; üç katman halinde geliyordu. Birincisi aidiyet itirazıydı: belirli bir tarihten sonraki işlemlerin davalıya ait olmadığı, bu hususun bir ceza soruşturması dosyası ile düzenleyici kurum raporuna da yansıdığı ileri sürülüyordu. İkincisi piyasa iddiasıydı: zararın asıl kaynağının, davalıyla ilgisi bulunmayan manipülasyon görünümlü işlemler olduğu savunuluyordu. Üçüncüsü ise bu sitedeki başka yazılardan tanıdık hukuki cephe: kaldıraçlı işlemlerde genel müşterinin teminatını aşan zarardan sorumlu tutulamayacağı kuralı. Raporda bu katmanların yetki haritası özenle çizildi: işlemlerin aidiyetine ve manipülasyon iddialarına ilişkin nihai değerlendirme, ceza dosyasının ve mahkemenin alanıdır; bilirkişinin yapabileceği, hesap kayıtlarının ne söylediğini ortaya koymak ve hukuki takdiri gerektiren başlıkları açıkça mahkemeye bırakmaktır.

Belge Seti: Bu Kez Eksiksiz

Uzaktan müşteri edinme sürecinin ürettiği elektronik onay seti bu dosyada yirmi bir kalemdi ve — başka dosyalarda eksikliğini yazdığımız — uygunluk testi dahil tamamı mevcuttu; ıslak imzalı kimlik tespit formu da cabası. Nüshaların kurum kaşesi taşımayan fotokopiler olması not edildi, şekle ilişkin takdir mahkemeye bırakıldı; ama setin bütünlüğü, hesap açılışına ve işlem yapılmasına hukuken engel bulunmadığını gösteriyordu. Çerçeve sözleşmenin teminat tamamlama maddesi de mercek altına alındı: sürdürme teminatının altına düşülünce çağrı yapılması, tamamlama süresi içinde fiyatın ters yönde limit hareketi hâlinde pozisyonların ilave bildirim olmaksızın ters işlemle kapatılması — hüküm mevzuatla uyumluydu ve yapılan çağrılarda sözleşmeye aykırılık saptanmadı.

Ekstrenin Söyledikleri

Hesabın filmi, dosyaya sunulan cari hesap ekstresi üzerinden kare kare izlendi. Eylül sonundaki tabloda teminat açığı 120,5 milyon TL'yi buluyordu; izleyen günlerde işletilen temerrüt faizleri ile hesaptaki pay senedi satışlarından gelen tutarların mahsubu sonucunda takip tarihi itibarıyla bakiye 117,7 milyon TL düzeyinde şekilleniyordu. Raporun vardığı sonuç, mekanizmanın küçük dosyalardakiyle aynı olduğuydu: teminatı aşan açık, sözleşme kapsamında Türk lirası cinsinden bir para borcudur; takas kuruluşuna müşteri adına ödemeyi yapan kurumun rücu hakkı doğar. Nihai takdir, aidiyet ve manipülasyon başlıklarıyla birlikte mahkemenindir.

Ders

Dosyanın genellenebilir dersi ölçekle ilgilidir: rücu mekanizması, açığın yüz lira ya da yüz milyon lira olmasına göre şekil değiştirmez; değişen, savunmanın ağırlığı ve ispat cephelerinin sayısıdır. Yatırımcı tarafı için ders, kaldıraçlı pozisyonun aleyhe senaryoda üretebileceği borcun teminatla sınırlı olmadığını en çıplak haliyle göstermesi; kurumlar için ders ise büyük dosyada bile küçük dosyanın titizliğini — belge seti, çağrı kayıtları, ekstre bütünlüğü — korumanın, davanın asıl taşıyıcısı olduğudur.